{"id":27,"date":"2026-03-03T22:37:12","date_gmt":"2026-03-03T21:37:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/?p=27"},"modified":"2026-03-03T22:37:12","modified_gmt":"2026-03-03T21:37:12","slug":"ameryka-postbolivarska-charakterystyka-geograficzna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/2026\/03\/03\/ameryka-postbolivarska-charakterystyka-geograficzna\/","title":{"rendered":"Ameryka postbolivarska – charakterystyka geograficzna"},"content":{"rendered":"\n

S\u0142\u00f3w kilka o regionie<\/h2>\n\n\n\n

Ameryka postbolivarska jest to zesp\u00f3\u0142 pa\u0144stw le\u017c\u0105cych na p\u00f3\u0142nocy kontynentu Ameryki po\u0142udniowej. Wyj\u0105tkiem jest Panama, kt\u00f3ra to jest zaliczana do Ameryki p\u00f3\u0142nocnej poprzez po\u0142o\u017cenie w Ameryce centralnej. \u0141\u0105czy je wsp\u00f3lna historia, j\u0119zyk, kultura czy te\u017c klimat i ukszta\u0142towanie powierzchni. Nale\u017cy do nich 5 pa\u0144stw: Kolumbia, Wenezuela, Ekwador, Panama i Gujana. Dla regionu cech\u0105 charakterystyczn\u0105 jest po\u0142o\u017cenie nad Morzem Karaibskim oraz Pacyfikiem. na terenie tych pa\u0144stw le\u017cy tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 puszczy amazo\u0144skiej, a niekt\u00f3re z nich s\u0105 po\u0142o\u017cone cz\u0119\u015bciowo w Andach. W pa\u0144stwach wspomnianych dominuje j\u0119zyk hiszpa\u0144ski oraz religia katolicka poprzez wsp\u00f3\u0142dzielon\u0105 przez d\u0142u\u017cszy czas histori\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rys. 1. Mapa przedstawiaj\u0105ca podzia\u0142 administracyjny Wielkiej Kolumbii<\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3tka historia regionu<\/h2>\n\n\n\n

Dzisiejsze pa\u0144stwa le\u017c\u0105ce na terytoriach nal\u0119\u017c\u0105cych kiedy\u015b do jednego pa\u0144stwa, by\u0142y zamieszkiwane g\u0142\u00f3wnie przez Indian przed przybyciem Europejczyk\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Hiszpan\u00f3w. W 1498 mieszka\u0144cy p\u00f3\u0142wyspu iberyjskiego odkryli dzisiejsz\u0105 Wenezuel\u0119, a kilka lat p\u00f3\u017aniej tereny le\u017c\u0105ce do reszty pa\u0144stw. Kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej – w 1717 roku powsta\u0142o na tych ziemiach Wicekr\u00f3lestwo Nowej Granady<\/strong>, kt\u00f3re istnia\u0142o a\u017c do 1819 roku. Ostatecznie poprzez kryzys monarchi z siedzib\u0105 w Madrycie oraz idea rewolucji z Europy doprowadzi\u0142o do wielu powsta\u0144 w ca\u0142ej kontrlowanej przez Hiszpan\u00f3w Ameryce, wy\u0142aniaj\u0105c ca\u0142kowicie nowe pa\u0144stwa. W 1821 w Bogocie Simon Bolivar<\/strong> proklamowa\u0142 powstanie Wielkiej Kolumbii (hiszp. Gran Colombia), w sk\u0142ad kt\u00f3rej wesz\u0142y dzisiejsze: Kolumbia, Panama, Ekwador, Wenezuela, Gujana oraz cz\u0119\u015b\u0107 Peru. Rok p\u00f3\u017aniej wojska hiszpa\u0144skie oficjalnie z\u0142o\u017cy\u0142y bro\u0144 uznaj\u0105c niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nowego kraju. Ostatecznie poprzez wewn\u0119trzne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy narodowo\u015bciami doprowadzi\u0142y do upadku „Wielkiej” Kolumbii, kr\u00f3tko po \u015bmierci Bolivara tworz\u0105c Kolumbi\u0119, Wenezuel\u0119 oraz Ekwador. W bliskim odst\u0119pie czasowym, Brytyjczycy zaj\u0119li Gujan\u0119, a Amerykanie zasponsorowali rebeli\u0119 Panamczyk\u00f3w przeciw Kolumbii. Dzi\u015b kraje te nie nale\u017c\u0105 do najbogatszych, a wr\u0119cz walcz\u0105 cz\u0119sto z korupcj\u0105 i bied\u0105 pomimo bogactw naturalnych. Jednak patrz\u0105c z innej strony Bolivar sta\u0142 si\u0119 symbolem regionu nazywanym \u0142aci\u0144skim Georgem Washingtonem. Wskazuje na to wiele rzeczy, takie jak waluta Wenezueli i Boliwi (bolivar, boliviano) Same pa\u0144stwa nazywaj\u0105 cz\u0119sto miasta, ulice czy prowincje na jego cze\u015b\u0107, a i czasem jego nazwisko pojawia si\u0119 w nazwach pa\u0144stw (Boliwia, Boliwaria\u0144ska Republika Wenezueli). Warto tak\u017ce napomnie\u0107, lecz w jedynie w ramach ciekawostki, \u017ce spo\u0142eczno\u015bci socjalistyczne w krajach postbolivarskich cz\u0119sto g\u0142osz\u0105 o reunifikacji Gran Colombii, co ostatnio na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 dzia\u0142o si\u0119 w 2019 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rys. 2. Portret Simona Bolivara<\/p>\n\n\n\n

Szybko o gospodarce<\/h2>\n\n\n\n

Zaczynaj\u0105c od najmniejszej gospodarki, Gujana zajmuje 123 miejsce pod wzgl\u0119dem PKB na \u015bwiecie szacowane na oko\u0142o 27 mld USD. Jej g\u0142\u00f3wnym elementem jest rolnictwo a konkretniej uprawy ry\u017cu oraz cukrownictwo. Wa\u017cne jest tak\u017ce g\u00f3rnictwo w postaci wydobywania boksytu oraz w tym przypadku drugorz\u0119dnych diament\u00f3w czy z\u0142ota. <\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnym krajem jest drugie najwi\u0119ksze pa\u0144stwo regionu, czyli Wenezuela. Zajmuje ona 88 miejsce w rankingu \u015bwiatowym PKB z dorobkiem oko\u0142o 80 mld USD. G\u0142\u00f3wnym atutem i sektorem gospodarki jest wydobywanie ropy naftowej, jednak\u017ce do PKB przyczynia si\u0119 tak\u017c\u0119 uprawa kawy i kakao oraz wydobywanie z\u0142ota czy \u017celaza. G\u0142\u00f3wnym problemem Wenezueli jest hiperinflacja oraz niestabilny rz\u0105d po obaleniu dyktatora Maduro. <\/p>\n\n\n\n

Przechodz\u0105c dalej mamy o wiele mniejsze pa\u0144stwo, jednak\u017ce o zdecydowanie wi\u0119kszym PKB. Mowa tu o Panamie, kt\u00f3ra to znajduje si\u0119 na 81 miejscu w rankingu PKB \u015bwiatowym z szacowanym PKB na 96 mld USD. Panama zawdzi\u0119cza tak du\u017ce PKB jak na rozmiar pa\u0144stwa dzi\u0119ki byciu popularn\u0105 destynacj\u0105 turystyczn\u0105 oraz przede wszystkim Kana\u0142 Panamski, za kt\u00f3ry rz\u0105d Panamy pobiera op\u0142aty od przep\u0142ywaj\u0105cych okr\u0119t\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jako wicelider stoi Ekwador, na 67 miejscu (szacuje si\u0119 oko\u0142o 135 mld USD PKB). Jego g\u0142\u00f3wnym sektorem gospodarki jest przedewszystkim wydobycie ropy naftowej oraz uprawa kakao czy banan\u00f3w do czego dok\u0142ada si\u0119 r\u00f3wnie\u017c eksport krewetek i tu\u0144czyka.
<\/p>\n\n\n\n

Liderem w regionie pod wzgl\u0119dem rozmiaru ale r\u00f3wnie\u017c gospodarczo jest Kolumbia. Zajmuje ona 38 miejsce w rankingu \u015bwaitowym PKB z 468mld USD. Jako stabilne pa\u0144stwo, jej najwi\u0119kszy sektor to Us\u0142ugi w postaci handlu, turystyki itd. oczywi\u015bcie Kolumbia wydobywa tak\u017c\u0119 rop\u0119, ale ma tak\u017c\u0119 przemys\u0142 chemikalny, tekstylny czy przetw\u00f3rstwa. Warto tak\u017ce doda\u0107, \u017ce na kwitn\u0105cy rozw\u00f3j przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 o\u017cywione relacje z USA, kt\u00f3rzy to ch\u0119tnie inwestuj\u0105 w Kolumbi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zdj. 1. Panorama wie\u017cowc\u00f3w w Bogocie<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/h2>\n\n\n\n

By Agust\u00edn Codazzi, Manuel Maria Paz, Felipe P\u00e9rez – Atlas geogr\u00e1fico e hist\u00f3rico de la Rep\u00fablica de Colombia, 1890.http:\/\/www.lablaa.org\/blaavirtual\/revistas\/credencial\/junio1993\/junio1.htm, Public Domain, https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=2147388<\/p>\n\n\n\n

By Luis Enrique Toro Moreno (1897-1933) – Palacio Legislativo, La Paz \/\/ Mesa Gisbert, Carlos D. (2003). Presidentes de Bolivia: Entre urnas y fusiles. El poder ejecutivo, los ministros de Estado. Editorial Gisbert., Public Domain, https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=112068420<\/p>\n\n\n\n

By Germ\u00e1n Dar\u00edo Escobar \u00c1lvarez – Imported from 500px (archived version) by the Archive Team. (detail page), CC BY 3.0, https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=71360262<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0142\u00f3w kilka o regionie Ameryka postbolivarska jest to zesp\u00f3\u0142 pa\u0144stw le\u017c\u0105cych na p\u00f3\u0142nocy kontynentu Ameryki po\u0142udniowej. Wyj\u0105tkiem jest Panama, kt\u00f3ra to jest zaliczana do Ameryki p\u00f3\u0142nocnej poprzez po\u0142o\u017cenie w Ameryce centralnej. \u0141\u0105czy je wsp\u00f3lna historia, j\u0119zyk, kultura czy te\u017c klimat i ukszta\u0142towanie powierzchni. Nale\u017cy do nich 5 pa\u0144stw: Kolumbia, Wenezuela, Ekwador, Panama i Gujana. Dla […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-27","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27\/revisions\/88"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ge26.dkonto.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}