W Azji Wschodniej znajdują się Korea Południowa, Korea Północna, Japonia, Chiny i Tajwan.
Korea Południowa
Korea Południowa to państwo w Azji Wschodniej, położone w południowej części Półwyspu Koreańskiego. Od północy graniczy z Koreą Północną (238 km), a poprzez wody terytorialne z Japonią (od wschodu i południa) oraz Chinami (od zachodu). Powierzchnia kraju wynosi około 100 tys. km². Stolicą kraju jest Seul. Natomiast liczba ludności wynosi około 53 mln. W tym połowa Koreańczyków mieszka w metropolii Seulu.
Rzeźba terenu
Korea Południowa jest krajem górzysto-wyżynnym – góry zajmują około 70% powierzchni. Najważniejszym pasmem są Góry Wschodniokoreańskie (pasmo T’aebaek), ciągnące się wzdłuż wschodniego wybrzeża. Najwyższy szczyt w kontynentalnej części kraju to Jirisan (1915 m n.p.m.). Najwyższym punktem całego państwa jest wulkan Hallasan (1950 m n.p.m.) na wyspie Jeju, położonej ok. 100 km na południe od półwyspu.
Wybrzeże wschodnie jest wysokie i słabo urozmaicone, natomiast południowe i zachodnie – riasowe, z licznymi zatokami, półwyspami i wyspami. Wzdłuż zachodniego i południowego wybrzeża występują pasy nizin aluwialnych.
Klimat
Korea Południowa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego monsunowego, a na południowych krańcach występuje klimat podzwrotnikowy morski.
- Zima jest chłodna, ale łagodniejsza na południu.
- Lato jest ciepłe i wilgotne.
- Roczna suma opadów wynosi od 1250 do 1500 mm, z maksimum w lecie.
- Pod koniec lata i jesienią kraj nawiedzają tajfuny.
Klimat kształtowany jest przez monsuny – latem wilgotne znad Oceanu Spokojnego, zimą suche i chłodne z kontynentu azjatyckiego.
Wody
Rzeki Korei są krótkie, górskie i nieżeglowne. Cechują się dużą zmiennością stanów wody ze względu na monsuny.
Najważniejsze rzeki:
- Nakdong-gang – 512 km (uchodzi do Cieśniny Koreańskiej),
- Han-gang – 488 km (uchodzi do Morza Żółtego).
Brakuje dużych jezior naturalnych, natomiast w górach powstało wiele zbiorników sztucznych.
Gleby, flora i fauna
Gleby są przeważnie żyzne – na północy dominują gleby brunatne, na południu czerwone gleby ferralitowe, a w dolinach rzek żyzne mady.
Około 2/3 powierzchni kraju pokrywają lasy:
- na północy – lasy mieszane i iglaste,
- na południu – lasy zimozielone i podzwrotnikowe (z bambusami i kamelią),
- w górach – lasy iglaste.
Fauna jest charakterystyczna dla regionu mandżurskiego. Występują m.in. niedźwiedź himalajski, jelenie wschodnie oraz liczne gatunki ptaków (np. bażanty).
Ochrona przyrody
Obszary chronione zajmują około 2,6% powierzchni kraju.
Do najważniejszych parków narodowych należą:
- Seoraksan National Park,
- Hallasan National Park.
Korea Północna
Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (KRLD) leży w północnej części Półwyspu Koreańskiego w Azji Wschodniej. Graniczy z trzema państwami: Chinami, Rosją i Koreą Południową. Korea Północna zajmuje północną część Półwyspu Koreańskiego o powierzchni 120 540 km². Stolicą kraju jest Pjongjang. Państwo zamieszkuje ponad 26 mln ludzi.
Rzeźba terenu
Korea Północna znajduje się w obrębie Masywu Chińsko-Koreańskiego, północno-wschodniej części platformy chińskiej. Podłoże jest prekambryjskie i krystaliczne – gnejsy, łupki, marmury i amfibolity, miejscami przykryte skałami paleozoicznymi (kwarcyty, łupki).
- Przeważają tereny wyżynno-górskie, szczególnie na północy.
- Góry Północnokoreańskie dzielą się na pasma: Chŏgyuryŏng, Nangrim, Pujŏllyŏng i Hamgyŏng.
- Góry te przechodzą w Góry Wschodniomandżurskie, a najwyższym szczytem kraju jest Pektu-san (wygasły wulkan, 2744 m n.p.m.).
- Ku południowi i zachodowi teren przechodzi w płaskowyże Kaema i Amnokański, pokryte skałami wylewnymi wulkanicznego pochodzenia.
- Wzdłuż wschodniego wybrzeża ciągną się Góry Wschodniokoreańskie, z pasmem granitowym zwanym Górami Diamentowymi, najwyższy szczyt Piro-bong – 1638 m n.p.m.
- Góry opadają łagodnie ku zachodowi w kierunku nizin nadbrzeżnych, położonych przy Morzu Żółtym.
Linia brzegowa różni się charakterem:
- Wschodnia – wyrównana, wysokie brzegi, szerokie zatoki (np. Yŏnghŭng-man, Hamhŭng-man).
- Zachodnia – riasowa, rozczłonkowana, liczne półwyspy i zatoki (Taedong-man, Haeju-man) oraz przybrzeżne wyspy.
Klimat
Korea Północna ma klimat kontynentalny, z wyraźnymi czterema porami roku i sezonową porą deszczową:
- Zima – długa i chłodna. Wiatry północne i północno-zachodnie znad Syberii przynoszą śnieżyce.
- Lato – krótkie, gorące, wilgotne i deszczowe, pod wpływem południowych i południowo-wschodnich monsunów znad Oceanu Spokojnego. Około 60% rocznych opadów przypada od czerwca do września.
- Wiosna i jesień – okresy przejściowe z łagodnymi temperaturami i zmiennymi wiatrami.
- Tajfuny – pojawiają się przynajmniej raz w roku, zwykle późnym latem lub wczesną jesienią.
Wody
Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta, z asymetrią odpływu – większość rzek uchodzi do Morza Żółtego, spływając z gór ku zachodowi.
Największe rzeki:
- Amnok-gang – 790 km
- Ch’ŏngch’ŏn-gang
- Nam-gang
- Chaeryŏng-gang
- Tuman-gang – 521 km, uchodzi do Morza Japońskiego
Jezior naturalnych jest niewiele. Liczne są natomiast źródła mineralne.
Gleby, flora i fauna
Gleby:
- Centralna część kraju – brunatne kambisole o dużej zawartości próchnicy.
- Góry – odmiana górska kambisolów.
- Inne typy: litosole, histosole.
- Doliny rzeczne – fluwisole.
- Wybrzeża – gleby zasolone pod wpływem silnych pływów morskich.
Flora:
- Lasy pokrywają 61% powierzchni kraju.
- Lasy mieszane: lipa mandżurska, jesion, dąb, topola, sosna.
- W wyższych partiach – lasy iglaste: sosny koreańskie, modrzewie, jodły.
- Powyżej 2000 m n.p.m. – łąki alpejskie.
- Wschodnie wybrzeże w dużej części zostało przekształcone przez działalność człowieka.
Fauna:
- Charakterystyczna dla Regionu Mandżurskiego.
- Ssaki: niedźwiedź himalajski, tygrys syberyjski i jeleń wschodni.
- Ptaki: liczne gatunki śpiewające i bażanty.
Ochrona przyrody
Dokładne dane o ochronie środowiska są ograniczone.
- Niska liczba prywatnych samochodów ogranicza emisję spalin.
- Małe wykorzystanie paliw kopalnych.
Surowce naturalne i zagospodarowanie przestrzeni
Zasoby naturalne:
- Węgiel, ropa naftowa, ołów, wolfram, cynk, grafit, magnezyt, rudy żelaza, miedź, złoto, piryt, sól, fluoryt, energia wodna.
Zagospodarowanie przestrzeni:
- Grunty orne – 14%
- Uprawy stałe – 2%
- Lasy – 60%
- Inne – 23%
Chiny
Chiny leżą w Azji Wschodniej i części Azji Środkowej. Powierzchnia kraju wynosi 9 597 000 km² (bez Tajwanu) – 3. miejsce na świecie. Stolicą kraju jest Pekin. Populacja w tym kraju to prawie 1/5 ludności świata, czyli 1,4 mld. Chiny graniczą lądowo z 14 państwami, co czyni je jednym z krajów o najdłuższej łącznej linii granicznej na świecie. Sąsiadują z nimi: Afganistan, Bhutan, Indie, Kazachstan, Kirgistan, Korea Północna, Laos, Mjanma (Birma), Mongolia, Nepal, Pakistan, Rosja, Tadżykistan oraz Wietnam.
Ukształtowanie powierzchni
75% powierzchni powyżej 500 m n.p.m.
12% – niziny, 23% – tereny powyżej 3000 m n.p.m.
Najwyższy punkt: Mt. Everest – 8848 m (na granicy z Nepalem)
Najniższy punkt: depresja w Kotlinie Turfańskiej – 154 m p.p.m.
Główne regiony:
- Wschodnie Chiny: niziny, niskie i średnie góry (~3000 m)
- Północno-wschodnie: Nizina Mandżurska, Góry Wielki i Mały Chingan
- Północno-zachodnie: Wyżyny i pustynie (Ałaszan, Ordos, Wyżyna Lessowa)
- Południowo-zachodnie: Wyżyna Tybetańska, Himalaje, Karakorum, Kunlun, Hengduan Shan
Klimat
- Pasy klimatyczne: zwrotnikowy (południe), podzwrotnikowy (środek), umiarkowany (północ).
- Wschód i południowy wschód – klimat monsunowy, opady letnie 1200–2000 mm.
- Północ – klimat umiarkowany kontynentalny, opady 600–700 mm, zimą –5°C, latem 27–30°C (Pekin).
- Północno-zachodnie pustynie – skrajny klimat kontynentalny, opady 50–200 mm, zimą –20°C do 0°C, latem 35–50°C.
- Tybet – klimat wysokogórski, subpolarny, sucho i opady głównie śnieg.
Wody
Gęsta sieć rzeczna – najwięcej na Nizinie Chińskiej.
Rzeki główne:
- Jangcy (Chang Jiang) – 5520 km, uchodzi do Morza Wschodniochińskiego
- Huang He (Żółta Rzeka) – 4670 km, delta w Zatoce Pohaj
- Perła (Zhu Jiang) – 2130 km, Morze Południowochińskie
Jeziora: największe Poyang Hu – 3583 km² (słodkowodne), Kuku-nor/Qinghai – 4600 km² (słonowodne).
Lodowce w Tybecie, Himalajach, Tienszanie.
Wielki Kanał (1782 km) – najdłuższy kanał świata.
Gleby
Północno-wschodnie: luwisole, czarnoziemy, kasztanoziemy.
Środkowe: kambisole (m.in. Dolina Lessowa).
Południowo-wschodnie: arkisole (lateryzacja).
Północno-zachodnie: kserosole, yernosole (suche warunki).
Tybet: górskie kambisole, kserosole; litosole i regosole w górach.
Doliny rzeczne: fluwisole; tereny podmokłe: glejsole i histosole.
Flora
Lasy: ok. 12% powierzchni, głównie Mandżuria.
Typy lasów: liściaste, mieszane, iglaste, zimnozielone monsunowe, tropikalne (Junnan, Hajnan).
Regiony północne: stepy, pustynie, półpustynie; roślinność krzewinkowa i trawiasta.
Piętra roślinne w górach: 3000–4000 m – łąki wysokogórskie, powyżej 4000 m – nagie skały i wysokogórskie pustynie.
Fauna
Symbol Chin: panda wielka.
Tybet: jaka, gazela tybetańska, koziorożec syberyjski, irbis, niedźwiedź tybetański, sępy himalajskie.
Północne stepy/pustynie: wielbłąd dwugarbny, koń Przewalskiego, kułan.
Wschód (Mandżuria): jeleń wschodni, piżmowiec, goral himalajski, jenot; drapieżniki: lampart amurski, tygrys syberyjski; ptaki: żuraw mandżurski, niedźwiedź brunatny.
Południe (Indochiński region Chin): słoń indyjski, mundżak, lamparty, gibon hulok, bielik białobrzuchy, aligator chiński, pyton tygrysi, kobra królewska.
Ochrona przyrody
Pierwszy obszar chroniony: 1956 r.
Chronione obszary: góry (Syczuan, Junnan, Ałtaj, Tienszan), kras (Guilin), masywy górskie Tai Shan (Shandong) – UNESCO.
Tajwan
Państwo wyspiarskie w Azji Wschodniej. Składa się z głównej wyspy Tajwan oraz archipelagów Peskadorów, Kinmen, Mazu i innych małych wysepek. Powierzchnia: 36 188 km². Granice morskie: Cieśnina Tajwańska od zachodu (Chiny), od południa z Filipinami. Wymiary wyspy: długość ~395 km, szerokość ~144 km. Państwo zamieszkuje około 24 mln ludzi.
Budowa geologiczna i rzeźba
Góry i wyżyny zajmują ok. 2/3 powierzchni.
Wyspa górzysta i sejsmicznie aktywna (średnio 10 wstrząsów rocznie).
Najwyższy szczyt: Yu Shan – 3997 m n.p.m.
Główne pasma górskie:
- Zhongyang Shanmai
- Yushan Shanmai
- Ali Shanmai
Zachodnia część wyspy – niziny: Pingdong, Taizhong, Taibei, Yilan.
Klimat
Strefa klimatu zwrotnikowego wilgotnego z monsunu, północ – podzwrotnikowy.
Wpływ ciepłego prądu morskiego Kuro Siwo.
Średnie temperatury zimą: 15–20 °C, latem: 28–30 °C.
Wysokie opady roczne: 2500 mm, w górach nawet do 6000 mm.
Charakterystyczne zjawiska: tajfuny, 3–4 rocznie (koniec lata/początek jesieni).
Wody
Gęsta i zasobna sieć rzeczna; rzeki krótkie, z progami i wodospadami.
Najdłuższa rzeka: Zhuoshui Xi – 170 km.
Wszystkie rzeki uchodzą do Oceanu Spokojnego.
Gleby
Dominują gleby ferralitowe (czerwona i czerwono-żółta).
Doliny rzeczne – aluwialne fluwisole, góry – gleby inicjalne (litosole).
Flora
Lasy pokrywają 58% powierzchni wyspy.
Piętrowość roślinności:
- Niziny (<600 m): wiecznie zielone lasy z palmami i bambusami.
- 600–1800 m: podzwrotnikowe lasy liściaste.
- 1800–2400 m: lasy iglaste i twardolistne.
- 2400–3000 m: lasy stref umiarkowanych (jodła, świerk).
- 3000 m: roślinność alpejska.
Wybrzeża i ujścia rzek – lasy namorzynowe.
Fauna
Region Indochiński.
Duże ssaki: jelenie wschodnie, dzik, serau.
Drapieżniki: niedźwiedź himalajski, pantery mgliste, koty bengalskie.
Małpy: głównie makaki.
Ptaki: liczne gatunki, w tym trukuśniki.
Gady: pyton tygrysi – największy przedstawiciel.
Japonia
Państwo wyspiarskie w Azji Wschodniej, między Pacyfikiem a Morzem Japońskim, na wschód od Półwyspu Koreańskiego. Powierzchnia: 377 915 km². Granice morskie z: Chinami, Koreą Południową, Rosją. Stolicą kraju jest Tokio. Populacja kraju wynosi około 124 mln ludzi. Kraj dzieli się na cztery główne wyspy: Hokkaido, Honsiu, Sikoku, Kiusiu. Położony jest na „Pierścieniu Ognia” w strefie wysokiej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej.
Ukształtowanie i rzeźba terenu
Kraj górzysty – 4/5 powierzchni, średnia wysokość: 438 m. Najwyższy szczyt: stratowulkan Fudżi – 3776 m n.p.m. Brak dużych równin; główne niziny: Kantō, Ishikari, Tokachi. Stara skorupa kontynentalna (prekambryjskie granity i gnejsy), skały paleozoiczne, mezozoiczne, kenozoiczne, liczne skały wulkaniczne.
Wulkanizm i sejsmika
200 wulkanów, w tym 60 czynnych.
Aktywne wulkanicznie pasy: wschodni (Morze Japońskie), zachodni (Łuk Kurylski).
Rocznie ok. 1000 trzęsień ziemi; tsunami to realne zagrożenie.
Klimat
Trzy strefy: umiarkowana (Hokkaido, północ Honsiu), podzwrotnikowa (środkowe i południowe Honsiu, Sikoku, Kiusiu), zwrotnikowa (południe Kiusiu, Riukiu).
Wyraźne cztery pory roku (poza wyspami Nansei).
Monsuny i prądy morskie (Kuro-shio, Oya-shio) wpływają na opady i temperaturę.
Maksymalne opady: Riukiu – do 3900 mm rocznie.
Hydrologia
Krótkie, górskie rzeki z dużym potencjałem hydroenergetycznym.
Najdłuższe: Shinano (367 km), Tone (322 km), Ishikari (268 km).
Ponad 600 jezior, największe: Biwa (670 km²).
Wysokie jeziora wulkaniczne i termalne (onseny).
Gleby
Dominują gleby górskie leśne, gleby wulkaniczne bogate w próchnicę, aluwialne w dolinach rzecznych.
Na nizinach południowych – żółtoziemy i ferrasole.
Około połowa gruntów ornych jest sztucznie nawadniana.
Flora
Lasy zajmują ~66% powierzchni kraju; ponad 150 gatunków drzew, wiele endemitów.
Lasy borealne na Hokkaido, lasy liściaste w północnym Honsiu, wiecznie zielone podzwrotnikowe na południu Honsiu, Sikoku, Kiusiu.
Bambusy, wiśnie (sakura), morela japońska (ume) – charakterystyczna flora kulturowa.